Symfonia C-dur · Suity z „Arlezjanki”

Metryczka

O płycie

Bizet powiedział kiedyś Saint-Saënsowi, że nie ma talentu do symfonii, a jednak na początku kariery stale planował dzieła symfoniczne. W Rzymie (1858–1860, po Nagrodzie Rzymskiej zdobytej jako 19-latek) zaczął co najmniej dwie symfonie, a scherzo trafiło potem do „Romy”. Już w 1855 roku napisał jednak swój być może najdoskonalszy, a na pewno najbardziej spontaniczny utwór symfoniczny – Symfonię C-dur, zaczętą 29 października i skończoną miesiąc później, gdy miał siedemnaście lat. Nie ma śladu, by ją wtedy wykonano. Po śmierci Bizeta w 1875 roku wdowa Geneviève oddała rękopis (z innymi, m.in. „Piękną dziewczyną z Perth”) Reynaldowi Hahnowi, który się nim nie zainteresował. W 1933 roku Hahn przekazał go Konserwatorium Paryskiemu, a Jean Chantavoine na próżno zachęcał wydawców i dyrygentów. Dopiero pierwszy angielski biograf Bizeta D.C. Parker pokazał partyturę Felixowi Weingartnerowi, który wykonał ją w Bazylei 26 lutego 1935 roku.

Aż trudno uwierzyć, że dzieło tak świeże melodycznie i pikantnie zinstrumentowane, które czyni z Bizeta cudowne dziecko na miarę Mozarta, Schuberta i Mendelssohna, przeleżało w zapomnieniu osiemdziesiąt lat. Słychać w nim wzory Haydna, Mozarta i Schuberta, a jak wykazał Winton Dean, plan całości wzoruje się na I Symfonii D-dur Gounoda (także z 1855 roku). A jednak to już czysty Bizet. Perłą jest Adagio a-moll z tęskną melodią oboju, jaką znamy z „Poławiaczy pereł” i „Arlezjanki”, z fugowanym środkiem. Trzecia część to radosne scherzo z wiejskim triem na burdonie, a finał zapowiada „Carmen”.

Wiosną 1872 roku Léon Carvalho, dyrektor Théâtre du Vaudeville, zamówił u Bizeta muzykę do sztuki Alphonse’a Daudeta „Arlezjanka”. To historia dwóch braci, Frédériego i opóźnionego w rozwoju Janeta zwanego „Niewiniątkiem”. Frédéri, opętany przez dziewczynę z Arles, w przeddzień ślubu z Vivette rzuca się z okna, a ta tragedia przywraca Niewiniątku rozum. Fabułę oparto na prawdziwym wydarzeniu – samobójstwie młodego krewnego prowansalskiego poety Frédérica Mistrala. Z oszczędności Bizet miał do dyspozycji tylko 26 muzyków, a napisał 27 numerów najwyższej jakości. Premiera 1 października 1872 roku była niemal katastrofą: uwertury i antraktów nie było słychać przez rozmowy publiczności, a Daudet wyszedł z teatru zniechęcony, z „głupim śmiechem w uszach”, postanawiając nie pisać więcej dla teatru. Bizet szybko ułożył czteroczęściową suitę na pełną orkiestrę, która 10 listopada odniosła wielki sukces na Koncercie Popularnym pod Julesem Pasdeloupem.

Preludium to wariacje na temat tradycyjnej „Marcho dei Rei” (czyli XVIII-wiecznego Marszu Turenne’a, raczej nie prowansalskiego) i wolny odcinek, w którym saksofon altowy przedstawia temat Niewiniątka. Minuetto to antrakt między III i IV aktem, Adagietto na smyczki – w teatrze melodramat do spotkania pasterza Balthazara i Matki Renaud, którzy kochali się pięćdziesiąt lat, ale unikali spotkań. Carillon łączy preludium do IV aktu z melodramatem wejścia Matki Renaud. Drugą suitę ułożył w 1879 roku, już po śmierci Bizeta, Ernest Guiraud. Menuet z dialogiem fletu i harfy nie pochodzi z „Arlezjanki”, lecz z III aktu opery „Piękna dziewczyna z Perth” (1866), a Farandola łączy taniec z III aktu z „Marcho dei Rei”.

Z recenzji

„Gibson uzyskuje od tej orkiestry bardzo żywą grę, a to, razem z równie żywym nagraniem Decki, sprawia, że jego wersja przewyższa wersję Ansermeta.”„Gibson gets very lively playing from this orchestra and this, together with equally lively recording from Decca, makes his version supercede Ansermet's.” – „Gramophone”, październik 1968 (cytat z przodu okładki)