Msza nr 1 d-moll (wersja z 1876 r.)

Metryczka

O płycie

Symfoniczną Mszę d-moll czterdziestoletni Bruckner napisał latem 1864 roku w Linzu. Od razu wykonano ją w tamtejszej katedrze i na koncercie w Redoutensaal – z trwałym sukcesem. Sam mówił, że jest „bardzo poważna i bardzo swobodna”, i uznał ją za swoje pierwsze prawdziwe dzieło. Choć wcześniej napisał wiele utworów kościelnych, dopiero tu, dzięki niemal cudownemu przełomowi, w pełni objawił się jego osobisty styl. Budowa mszy wiele zawdzięcza wiedeńskiej klasycznej muzyce kościelnej i stała się wzorem dla Mszy e-moll (1866) i f-moll (1867). Przez tę mszę Bruckner znalazł też drogę do symfonii: rok po pierwszej wersji skończył pierwszą część I Symfonii, a trzydzieści lat później w Adagiu IX Symfonii zacytował motyw „Miserere” z Glorii tej linckiej mszy.

To już dojrzały, osobisty styl: romantyczna ekspresja i świadectwo niezachwianej wiary. Całą mszę buduje temat z pierwszych trzynastu taktów chóru w Kyrie – z jego elementów Bruckner wyprowadza materiał wszystkich części, a forma zawsze służy stopniowemu narastaniu, falami. Dęte są równorzędne z chórem (w który wplecione są głosy solowe), a smyczki rozwijają bogaty ornament, czasem obrazowy; już tu widać zamiłowanie Brucknera do dialogu grup instrumentów.

Trzyczęściowe Kyrie brzmi pokornie i uroczyście. Wezwanie Ojca chór śpiewa czterogłosowymi akordami, wezwanie Syna („Christe eleison”) rozpoczynają kolejno soliści, a chór prowadzi dalej polifonię; w drugim Kyrie Bruckner łączy obie techniki. Także Gloria jest trzyczęściowa, uwieńczona zwięzłą fugą „Amen”. Credo łączy cztery odcinki w jeden łuk narastania: wyznanie wiary w Ojca i Syna brzmi w akordach chóru, częściowo unisono; w Adagiu soliści, a za nimi chór głoszą „Et incarnatus est”, „Crucifixus” chór deklamuje unisono z całą orkiestrą, a „et sepultus est” cichnie w lirycznym śpiewie solistów. Z tej ciszy orkiestra wyprowadza Allegro „Et resurrexit”, a ostatni odcinek wraca dosłownie do początku i kulminuje w hymnie o życiu wiecznym. Glorię i Credo w liturgii intonuje kapłan – tak jest i w tym nagraniu, a muzyka Brucknera zaczyna się dopiero od „Et in terra pax” i „Patrem omnipotentem”.

Sanctus Bruckner buduje jako trzystopniowe narastanie. Kontrastuje z nim rozległe, pieśniowe Benedictus w klasycznej formie da capo. Po trzech pokrewnych, narastających odcinkach Agnus Dei przychodzi szeroko rozśpiewana modlitwa o pokój – „Dona nobis pacem” – która przywołuje wcześniejsze części i po promiennej kulminacji zamyka mszę w wyrazie przemienienia.

Partię tenoru śpiewa Polak – Wiesław Ochman.